Đầu thế kỷ hai mươi công cuộc xâm lược và bình định Đông Dương cùng với sự khai thác thuộc địa của thực dân Pháp trong hai lần đã làm thay đổi xã hội cũng như là đời sống văn hoá tinh thần của Việt Nam lúc bấy giờ. Hình thành công thương nghiệp, đô thị, sự ra đời của những giai cấp mới đó là công nhân, tư sản, tiểu tư sản. Sự ra đời và phát triển kinh tế theo hướng tư bản chủ nghĩa. Phong cách và lối sống cũng thay đổi so với trước đây.
Cùng với sự du nhập của nền văn hoá phương Tây , đặc biệt là văn hoá Pháp đã thấm sâu vào tư duy và suy nghĩ của một bộ phận người dân lúc bấy giờ, xuất hiện tầng lớp gắn với tri thức của phương Tây. Sự ra đời của những nhu cầu tinh thần mới, giá trị thẩm mỹ mới. Bên cạnh đó thì sự xuất hiện của chữ Quốc ngữ giúp cho văn học đến gần hơn với các tầng lớp trong xã hội. Văn học lúc bấy giờ đã trở thành một nghề, có nhà xuất bản và nhà bình phẩm văn học. Trước đây văn học chủ yếu để thể hiện quan điểm hay nói lên nỗi lòng tác giả, thì giai đoạn này nó được xem như một công việc nghề nghiệp. Tầng lớp tri thức sĩ phu với những suy nghĩ mới thì văn học trung đại không còn đáp ứng nhu cầu tinh thần và thẩm mỹ trong bối cảnh mới nữa. Từ đó Thơ Mới đã ra đời như một lẽ tất yếu thể hiện cảm xúc cá nhân hơn cũng là dẫn đường cho quá trình hiện đại hoá văn học nước nhà.
Phong trào Thơ Mới ra đời từ những thi nhân mới, mang những phong cách riêng thể hiện những cảm xúc của cá nhân nhiều hơn , cái tôi cá nhân được đặt lên cao, thể hiện qua nhiều tác phẩm tiêu biểu. Cùng với sự ra đời của những tác phẩm “Thơ Mới” là sự ra đời của những nhà phê bình và nhận xét văn học. Trong đó hai tác giả Hoài Thanh và Hoài Chân đã có sự nhìn nhận đánh giá các thi nhân và thơ ca của họ trong phong trào Thơ Mới. Tác phẩm Thi Nhân Việt Nam là một cuốn sách chứa đựng nhiều giá trị văn học, với đặc điểm và phong các thơ ca của các tác giả trong phong trào Thơ Mới. Tác phẩm giúp người đọc có cái nhìn rõ hơn về một giai đoạn văn học rực rỡ giữa thơ cũ và thơ mới, cùng với đó là khám phá vẻ đẹp trong những câu thơ giàu cảm xúc.
1. Sơ lược về tác giả: Hoài Thanh và Hoài Chân.
Hoài Thanh tên thật là Nguyễn Đức Nguyên, sinh năm 1909, quê ở Nghi Lộc , Nghệ An, ông sinh ra và lớn lên trong một gia đình với truyền thống Nho Giáo nghèo. Ngoài ra ông còn có một số bút danh khác là Lê Nhà Quê hay Văn Thiên. Ông cùng với em trai của mình là Hoài Chân là một trong những nhà phê bình văn học nổi tiếng trước năm 1945 với trường phái “ Nghệ Thuật vị Nghệ Thuật”.
Phong cách phê bình của ông chú trọng đến sự giản dị , gần gũi và cô đọng nhưng cũng không thiếu sự mềm mại tinh tế và uyển chuyển. Cùng với đó là sự kết hợp của văn chương với tính logic, khoa học. Từ những nhận định của ông người đọc cũng hiểu thêm về tác phẩm văn học và tác giả của nó với những khía cạnh khác nhau. Giúp chúng ta hiểu và trân trọng hơn những giá trị nghệ thuật của tác phẩm cũng như giá trị về đời sống, xã hội ẩn chứa trong mỗi tác phẩm văn học. Ông luôn lấy tình cảm làm cảm hứng sáng tác nghệ thuật, coi trọng vẻ đẹp trong văn học thơ ca.
Một số tác phẩm tiêu biểu về đề tài văn học Việt Nam lúc bấy giờ được ông biết đến như :Thơ Mới ( 1934),Văn chương và hành động ( xuất bản năm 1936) , Tìm cái đẹp trong tự nhiên là nghệ thuật ( 1935), Một phương diện của thiên tài Nguyễn Du – Từ Hải, đặc biệt là tác phẩm Thi Nhân Việt Nam được ông viết cùng người em trai của mình là nhà phê bình Hoài Chân đã gây được tiếng vang lớn trong giới phê bình văn học, tác phẩm bất hủ giúp đưa tên tuổi của ông lên một tầm cao mới hơn xứng danh là một trong những nhà phê bình văn học lớn trong giới văn học Việt Nam những năm đầu thế kỷ hai mươi.
Hoài Chân là em ruột của Hoài Thanh tên thật là Nguyễn Đức Phiên ông cũng là một nhà phê bình văn học. Những năm 1933-1935 ông cùng Lưu Trọng Lư viết tác phẩm Ngân Sơn tùng thư và năm 1941 ông cùng anh trai của mình biên soạn nên cuốn Thi Nhân Việt Nam.
Sau cách mạng tháng 8 thì Hoài Thanh và Hoài Chân cũng tích cực tham gia vào công cuộc kháng chiến và viết thêm những tác phẩm gắn liền với thời đại cách mạng quan điểm " Nghệ thuật vị nghệ thuật " cũng chuyển qua " Nghệ Thuật Vị Nhân Sinh" .
2. Tác phẩm Thi Nhân Việt Nam
Hoàn cảnh ra đời của tác phẩm :
Tác phẩm Thi Nhân Việt Nam, cuốn sách ra đời trong bối cảnh Phong trào Thơ Mới bước vào thời kỳ đỉnh cao những năm 1941, khi hàng loạt các tác phẩm của những nhà thơ tiêu biểu trong phong trào Thơ Mới được xuất bản như Lửa Thiêng của Huy Cận tiêu biểu là tác phẩm Tràng Giang, Gửi hương cho gió của Xuân Diệu, Tập thơ của Hàn Mặc Tử,.. Bên cạnh đó quan niệm Nghệ Thuật Vị Nghệ Thuật của Hoài Thanh được nhiều nhà văn , nhà thơ xem trọng và phát triển. Sau đó thì các thi nhân chuyển dần từ quan điểm này sang Nghệ Thuật Vị Nhân Sinh. Khi mà đất nước bước vào công cuộc cách mạng giành độc lập thì quan điểm về cái Tôi cá nhân bị hạn chế và chỉ trích khi phải đặt tự do và độc lập dân tộc lên hàng đầu.
Tác phẩm được viết năm 1941 và hoàn thành vào năm 1942 xuất bản lần đầu năm 1942 tại nhà in tư nhân Nguyễn Đức Phiên. Đến năm 2023 sách đã được tái bản nhiều lần. Để có thể viết nên cuốn sách này hai tác giả Hoài Thanh và Hoài Chân đã phải tìm tòi và đọc nhiêu bài thơ in trên các tạp chí khác nhau, tổng hợp và đưa ra những bình phẩm đánh giá về các tác phẩm này. Để xuất bản được cuốn sách ông cũng phải bỏ ra nhiều tiền và dốc hết sức lực.
Tóm tắt nội dung cuốn sách Thi Nhân Việt Nam
Thi Nhân Việt Nam là tác phẩm phê bình và đánh giá cực kỳ chi tiết về phong cách thơ và tác phẩm của các thi nhân trong thời kỳ Thơ Mới. Với 46 tác nhà thơ và 169 bài thơ nổi bật và tiêu biểu được hai tác giả đưa vào cuốn sách trong phong trào Thơ Mới. Một thời đại vừa chẵn mười năm.
“Trong thời gian ấy Thơ Mới đã đấu tranh với Thơ Cũ, một bên là giành quyền sống một bên giữ quyền sống”.
.png?w=1130 "Nhấn vào ảnh để phóng to")
Ông nhận xét đây là một thời đại thi ca phong phú đa dạng:
“Tôi quyết rằng trong lịch sử thi ca Việt Nam chưa bao giờ có một thời đại phong phú như thời đại này. Chưa bao giờ người ta thấy xuất hiện cùng một lần một hồn thơ rộng mở như Thế Lữ, mơ màng như Lưu Trọng Lư, hùng tráng như Huy Thông, trong sáng như Nguyễn Nhược Pháp, ảo não như Huy Cận, quê mùa như Nguyễn Bính, kỳ dị như Chế Lan Viên,… và thiết tha rạo rực như Xuân Diệu”.
Thi nhân mở đầu cho thời kỳ Thơ Mới là Tản Đà, khởi đầu vẫn còn sự giao thoa giữa văn học hiện đại và trung đại với hai tác phẩm Tống Biệt và Thề Non Nước. Tiếp theo tác giả đã có đánh giá khái quát về Thời Đại Thi Ca – Thơ Mới với việc chia ra những dòng thơ khác nhau , thi nhân tiêu biểu và hồn thơ của họ. Tác giả chỉ ra những đặc điểm của Thơ Mới so với thơ Trung Đại, về thể thơ, nội dung, câu từ, cũng như là những tâm từ tình cảm của các tác giả, với những ảnh hưởng của văn học và văn hoá phương Tây.
Cuốn sách chia và sắp xếp các thi nhân theo những dòng thơ mà họ viết nên trong đó những tác giả tiêu biểu, nổi bật sẽ được sếp lên đầu.
Đầu tiền là những tác giả với phong cách sáng tác chịu ảnh hưởng của Pháp và mang màu sắc hoài niệm về một thời đã qua. Từ người đầu tiên là Thế Lữ, nổi bật với tác phẩm Nhớ Rừng mà chúng ta đã được học trong sách giáo khoa lớp 8. Theo Hoài Thanh “Thế Lữ như vừng sao đột hiện ánh sáng chói khắp cả trời thơ Việt Nam. Một số nhà thơ và tác phẩm tiêu biểu cũng được Hoài Thanh và Hoài Chân đưa vào và bình phẩm như Vũ Đình Liên với bài Ông Đồ, Lan Sơn, Thanh Tịnh, Thúc Tề.
Tiếp theo những hồn thơ hùng tráng của Huy Thông sau này có Chế Lan Viên.
Những năm 1936 văn học và ảnh hưởng của văn hoá Pháp đã tiến thêm một bước nữa trong các tác phẩm của những thi nhân lúc bấy giờ. Các nhà thơ nổi bật được đưa ra trong sách là Xuân Diệu, Huy Cận , Tế Hanh, và một số nhà thơ khác.
“Với Thế Lữ thi nhân ta còn nuôi giấc mộng lên tiên, một giấc mộng rất xưa. Xuân Diệu đốt cảnh bồng lai và xua ai nấy về hạ giới”.
.png?w=1130 "Nhấn vào ảnh để phóng to")
“Huy Cận đi lượm lặt những chút buồn rơi rác để rồi sáng tạo nên những vần thơ ảo não. Người đời sẽ ngạc nhiên vì không ngờ với một ít cát bụi tầm thường thi nhân lại có thể đúc thành bao nhiêu châu ngọc. Ai có ngờ những bước chân đã tan trên đường kia còn ghi lại trong văn thơ những dấu tích hẳn không bao giờ tan được”.
Dòng thơ mang phong cách của thơ Đường với đứng đầu là J.LEIBA, Thái Can, Vân Đài, Đỗ Huy Nhiệm.
Dòng thơ tiếp theo là dòng thơ mang đậm chất Việt Nam có ảnh hưởng của thơ ca phương Tây nhưng cũng ít chịu ảnh hưởng của thơ Đường. Đứng đầu dòng này là Lưu Trọng Lư, Nguyễn Nhược Pháp với hồn thơ mơ màng và trong sáng. Hồn thơ “ quê mùa” của Nguyễn Bính với những vẻ đẹp của người Việt, lời thơ bình dị gần gũi.
“Trong thơ Lư, nếu có tả chim kêu hoa nở, ta chớ tin, hay ta hãy tin rằng tiếng kêu kia màu kia chỉ có ở trong mộng. Mộng! Đó mới là quê hương của Lư. Thế giới thực của ta với bao nhiêu thanh sắc huy hoàng Lư không nghethấy gì đâu. Sống ở thế kỷ hai mươi, ngày ngày nện gót giày trên các conđường Hà Nội, mà người cứ mơ màng thấy mình gò ngựa ở những chốn xa xăm nào”.
“Nguyễn Nhược Pháp đã làm sống lại cả một thời xưa. Không phải cái thời xưa nặng nề của nhà sử học, cũng không phải cái thời xưa tráng lệ hay mơ màng của Huy Thông, mà là một thời xưa gom những màu sắc tươi vui, những hình dáng ngộ nghĩnh”.
Sau cùng là những tâm sự và trải lòng của hai tác giả của Thi Nhân Việt Nam trong quá trình thai nghén đến những lúc bắt đầu viết nên tác phẩm này, khi đã hoàn thành, những nhận xét của mọi người về cuốn sách.
4. Cảm nhận của người đọc:
Cuốn sách vừa khái quát cũng vừa phân tích tỷ mỉ về các nhà thơ trong phong trào Thơ Mới, có những thi nhân và tác phẩm tiêu biểu. Người đọc sẽ có thêm nhiều kiến thức về thời đại thi ca này. Hiểu về các dòng thơ với những đặc điểm của nó, những tâm tư tình cảm của các tác giả. Từ đó chúng ta hiểu được những vất vả, khó khăn mà Hoài Thanh và Hoài Chân phải trải qua để thực hiện nên một trong những tác phẩm tiêu biểu bình phẩm về các thi nhân trong một thời đại được xem là rực rỡ trong văn học nước nhà. Hai tác giả đã lựa chọn ra những tinh hoa của thời đại, gói gọn trong tác phẩm này. Nếu so sánh các thi nhân là người nhạc sỹ sáng tác những bản nhạc ẩn chứa những nỗi niềm riêng thì Hoài Thanh và Hoài Chân là người thấu hiểu những tình cảm ấy, cũng như giúp thế hệ cùng thời và cả những thế hệ sau này hiểu hơn về những nhà thơ ấy, để mọi người hiểu hơn về phong trào Thơ Mới. Với phong cách bình phẩm giản dị gần gũi có phần chủ quan nhưng là được nhiều nhà văn đánh giá cao.
Bên cạnh đó thì vì mang tính chủ quan, cá nhân nên đôi chỗ ý nghĩa của tác phẩm còn chưa được hiểu đúng và hạn chế. Tác phẩm ca ngợi Thơ Mới là một phong cách rực rỡ nhất thời đại lúc bấy giờ, tuy nhiên bên cạnh còn là những tác phẩm với nội dung về cách mạng, Tú Mỡ,..
Giá trị của cuốn sách:
Cuốn sách như thước phim tài liệu tái hiện lại các tác phẩm tiêu biểu. Người đọc có thêm rất nhiều kiến thức văn học. Với học sinh và giáo viên cuốn sách là nguồn tài liệu tham khảo thiết thực và ý nghĩa khi tìm hiểu về các tác phẩm và nhà thơ trong phong trào Thơ Mới trong chương trình học phổ thông, như Xuân Diệu, Huy Cận, Chế Lan Viên, Thế Lữ,.. Với các nhà nghiên cứu về văn học nước nhà đây cũng được xem là nguồn tài liệu quý giá giúp họ hiểu về một thời đại thi ca Việt Nam.
Cuốn sách ra đời trong bối cảnh phong trào Thơ Mới đã đi qua mười năm có giá trị như bản tổng kết phong trào thơ này. Có những vẻ đẹp tuy nhiên theo Hoài Thanh:
“Nhìn chung “thơ mới” chìm đắm trong buồn rầu, điên loạn, bế tắc. Đó là chưa nói đến phần hiển nhiên là sa đọa. Nguy hiểm nhất là nó lại tạo ra một thứ say sưa trong đó. Hình như không buồn rầu, không điên loạn, không bế tắc thì không hay, không sâu. Bế tắc đã biến thành một thứ lý tưởng. Một thứ lý tưởng như thế bao giờ cũng nguy hiểm, trong một hoàn cảnh cần phải đấu tranh quyết liệt lại càng nguy hiểm cho nên mặt chính của “thơ mới” phải nói là mặt tiêu cực”.
Thời điểm khi cách mạng nổ ra thì mỗi con người nên hạn chế cái tôi cá nhân và đặt tình yêu đất nước tổ quốc, độc lập và tự do của cả dân tộc lên hàng đầu. Thời đại thay đổi thì phong cách Thơ Mới không còn phù hợp nữa, các nhà thơ trong phong trào này có cả Hoài Thanh và Hoài Chân cũng có những chuyển biến trong phong cách sáng tác của mình hướng đến ánh sáng của cách mạng, của Đảng và của Bác Hồ.
Trong thời đại ngày nay khi hoà bình lập lại, chiến tranh đã dần lùi xa, suy nghĩ của chúng ta đã thay đổi chú trọng đến cuộc sống cá nhân hơn, đến những hạnh phúc của mỗi người, những giá trị của “Thơ Mới” lại giúp mọi người bộc lộ được cảm xúc cá nhân của mình, từ đó đồng cảm và hiểu hơn về các tác phẩm.
Lúc này Thi Nhân Việt Nam là một cuốn sách như một bảng menu các tác phẩm tiêu biểu, để chúng ta tìm đọc và phân tích cảm xúc trong mỗi tác phẩm tương ứng với những vấn đề mà cá nhân gặp phải. Từ sự đồng cảm thấu hiểu chúng ta có thể có một cái nhìn khách quan hơn về những giá trị trong thơ ca.
Với những tác phẩm của Xuân Diệu đề cao cái tôi cá nhân, mong muốn thay đổi cuộc sống, hay nhưng quan điểm về tình yêu cũng giúp giới trẻ ngày nay. Huy Cận là sự lạc lỏng, mất phương hướng như một bộ phận các bạn chưa tìm được hướng đi phù hợp.
Lời kết:
Thi Nhân Việt Nam là một cuốn sách mang nhiều giá trị trong văn học nghệ thuật và cả văn học gắn liền với nhân sinh, con người. Với những giá trị đó cuốn sách đã gây được tiếng vang lớn trong giới phê bình văn học, là áng văn mang tính lịch sử của Việt Nam. Giúp tác giả của sách bước vào hàng ngũ những nhà phê bình văn học lớn trong thế kỷ hai mươi. Bạn hãy thử một lần tìm đọc cuốn sách này để hiểu hơn về vẻ đẹp của thi ca Việt Nam, hiểu được ý nghĩa của phong trào Thơ Mới, những giá trị quan của các tác phẩm được xem là tinh tuý. Từ đó cảm thán về tài năng của người viết và nỗ lực của hai tác giả Hoài Thanh và Hoài Chân muốn truyền tải đến người đọc. Một cuốn sách hay bạn học sinh có thể tham khảo vận dụng hoặc đưa ra những trích dẫn trong các bài nghị luận văn học